WAXAAN
AHAY WAXAA DHAANTA WAXAAN QABTAY
Taariikhda adduunku waxa ay soo
martay xilliyo kala duwan oo dal waliba iyo dad waliba u ah
taxane sil-siladeed oo taariikhi u ah jiritaankooda, sida ay
ummadda soomaaliyeedba usoomartay xilliyada kala ah:- Gumeysi, gumeysi la dirir, xornimo doon, xornimo,
dowlad rayid ah, dowlad xukun
milatari ah, kacdoon shacab, jabhado iyo
is xulufeysi, iyo weliba bur-bur muddo 16-sano ah xilligan cagaha
kula jira .
Waxaa hubaal ah in dadyowga beelaha
soomaaliyeed ay iyaguna lasoo jaanqaadeen xilliyadan kor ku xusan
iyagoo higsanaya horumarka iyo kor uqaadidda guud ahaan
magacooda iyo muuqaalkooda beel ahaaneed.
Haddaba haddii aynu gudo galno
mowduuceenan waxaa cad in beelaha ay soomaalidu ku sameysay
quursiga iyo haybsooca aysan la jaanqaadin xilliyada kor
kuxusan ugu badnaan isbedalka bulshada kaga shaqeynayso isku
dubnidooda sida midda dhaqan, siyaasadeed, dhaqaale ee
uu dalku soo maray guud ahaan iyagoo isku duuban. Waxaana
dhibaato ragaadisay helitaanka xuquuqda ka maqan ku noqotay
sidii ay isgu keeni lahaayeen feker midaysan oo lagu gaaro
sidii loo tir-tiri lahaa qudhsga iyo haybsooca lagu hayo , una
heli lahaayeen deegaan ku magacaaban oo u gaar ah amaba ay ku
leeyihiin aqlabiyad lagu tixgeliyo si ay ummadda soomaaliyeed wax
kula qeybsadaan .
Waxaana markhaati cad ah in caqabadaha ugu
waaweyn ee hortaagan midnimada beelaha laheybsooco ay tahay sheegashada
darajooyinka hoggaamiye dhaqameedka been abuurka ah oo ay
isku bahaysteen shaqsiyaad kala gaar ah oo aan isku meel haddana
wax uwada wadin taasoo aan matel fiican lahayn oo ay caadeysteen inta
badan jaaliyadaha dibadda ku nool ee beelahaa gaar ahaan ragga
iyagoo ukala gashaday shaarar kala midab ah sidii ay ukala fogeyn
lahaayeen beelhii ay kadhasheen oo awalba dulmane yaasha ahaa
taasoo daliil cad u ah isfaham la'aanta ka dhex jirta ragga qurbaha
kunool oo marar badanna cudurkooda wax kala qoqobka ah soo gaarsiiyay
gudaha dalka iyagoo kala sheeganaya amaba hadeer u hamuun qaba
darajooyinka kala ah:-Boqorka gabooye, garaadka gabooye, suldaanka
gabooye, guddoomiyaha gabooye( yurub iyo w/ameerika ),
guddoomiyaha ururka (sima) iwm. oo dhammaantood aan umatalin beelaha
darajooyinka ay sheeganayaan waxqabad- koodana aan la arkin
waxa ayna udhaqmaan qaabkii NGO-yadii lagu lunsanayay xuquuqda dadka
dulmaneyaasha ah oo ay iyaguba ka dhasheen , taasoo ay ka lee yihiin
dano gaar ah oo ay dhaqaale shaqsiyadeed uga raadsanayaan caalamka iyo
hay'adaha deeqaha bixiya ee ku nool yurb iyo maraykanka.
Waxaase ayaan darro weyn ah in aysan
shaqsiyaadkaa iyo lataliyeyaashoo
duba aysan fahmin in xilka
hoggaamiye dhaqameed uu yahay midka salka
u ah aas-aaska midnimada iyo
helitaanka xuquuqda ka maqan beelahaa
waxaa kale oo aysan garan inuu xiku
ubaahan yahay wax qabad muuqda oo isku xira gudaha dalka iyo dibaddaba
ee aan loo baahnayn xil baan sidaa oo keliya soomaaliduna waxa ay
tiraahdaa (cidina uma maqna ceelna uma qodna ) waayo dadkii laga
filanayay in ay u istaagaan isku xirka beelahan dulman ayaa u istaagay
in ay dano gaar ah iyagoo eega kala fur-fur ku haya beelahaa.
Haddaba ku mashquulidda ay jaaliyadaha
dibaddu intooda badan ku mash
quuleen arimaha kor k xusan ,kuwa
kalena ay ka aamuseen iyagoo aan marnaba ka hadal fekerkaa gurracan oo
ayba u egtahay in ay la qabaan amaba eed ka carar ka ah ayaa
arintaasi waxa ay keentay in carruurtii beesha gabeeye ee ku nooleyd
dhammaan gudaha dalka ay soo wajahday aqoon darro ka
hooseysa beelaha kale ee soomaaliyeed maaddaama aysan jirin
dowlad dhexe ee damaanadqaadaysa xuquuqda waxbarasho ee kamaqan
beealahaa siddii la arki jirayba , maadaama beelaha kale ee soo
maaliyeed ay iyagu isku tashadeen in ay carrurtooda waxbartaan iyagoo
kaashanaya jaaliyadahooda dibadda ku nool oo ka kaalmeeya dhinaca
fiiga ardayga. taasoo mustaqbalka keeni karta in jiilalka soo koraya
xuquuqdooda qalinka lagu duudsiiyo sidii horay udhacday amaba haddaba
jirta. (Aqoon la'aani waa iftiin la'aan). waxaana waajib ah in aad
ogaataan
in ubadkii beelaha lahaysooco 98% ay san
waxba baran dhamaan geyiga soomaaliya .
Isku soo wada duuboo waxaan ku boorinayaa
shaqsiyaadka sheeganaya darajooyinka aan kor k soo xusnay in ay
wax kabadalaan mowqifkooda ku aaddan xil sheegashada danaha gaarka
ah ku salaysan oo aan wax qabadka lahayn taasoo lagala
xisaabtami doono addun iyo aakhiroba .
qore:-C/qaadir maxamed cali(sabeeye)
Email:-sabeeye3@hotmail.com
Tel:- 2525724665
|
|
Fiiro gaar ah:
Rayigan dhamaan inta uu ka koobanyahay waxaa iska leh qorayaasha soo
qorey, "Dulmane Online" sinaba uugama masuul aha sida ama waxa uu
qoraagu soo qorayo.
|
Email
: